AI sizga juma kunlarini dam olishga bermaydi
Jamie Dimon va Bill Gates AI ikki yoki uch kunlik ish haftasiga olib kelishi mumkinligini aytmoqda.
Jamie Dimon va Bill Gates AI ikki yoki uch kunlik ish haftasiga olib kelishi mumkinligini aytmoqda. Men esa to‘rt kunlik ish haftasini yillar davomida o‘rgandim va mavjud ma’lumotlar bu fikrni tasdiqlamaydi.
1930-yilda John Maynard Keynes iqtisodiyot tarixidagi eng optimistik bashoratlardan birini ilgari surgan edi. Uning fikricha, texnologiya va mehnat unumdorligining oshishi tufayli kelajak avlodlar haftasiga 15 soatdan ko‘p ishlamaydi. Odamlarda bo‘sh vaqt shunchalik ko‘p bo‘ladiki, undan qanday foydalanishni bilmay qoladi.
Keynes XX asrning eng buyuk iqtisodchilaridan biri edi. Ammo aynan shu masalada u juda qattiq adashdi. 1950-yilda amerikaliklar haftasiga o‘rtacha 38 soat ishlagan. Bugun bu ko‘rsatkich 34 soatni tashkil etadi. Elektrlashtirishdan tortib shaxsiy kompyuter, internet va bulutli texnologiyalargacha bo‘lgan qariyb bir asrlik texnologik taraqqiyot ish haftasini atigi to‘rt soatga qisqartirdi.
Men yetti yildan beri to‘rt kunlik ish haftasini tadqiq qilib, Islandiya, Yaponiya, Buyuk Britaniya, Avstraliya va AQShdagi tajriba loyihalarini kuzatib kelaman. 2018-yilda o‘sha paytgacha ish vaqti bo‘yicha o‘tkazilgan eng yirik xalqaro tadqiqotlardan biriga rahbarlik qildim. Unda AQSh, Buyuk Britaniya va Germaniya ham kirgan sakkiz mamlakatdan 3 000 nafar xodim qatnashdi.
Natija ko‘p narsani ko‘rsatdi: xodimlarning 45 foizi chalg‘itadigan omillar bo‘lmasa, vazifalarini kuniga besh soatda bemalol tugata olishiga ishongan. Shunga qaramay, ko‘pchilik haftasiga 40 soatdan ko‘proq ishlagan. Bu borada AQSh yetakchi bo‘lgan: respondentlarning 49 foizi muntazam ravishda ish vaqtidan tashqari ishlashini aytgan.
Xodimlar bu qo‘shimcha soatlarni ishning o‘zi talab qilgani uchun sarflamagan. Ular vaqtni to‘ldirgan, ish bilan band ko‘rinishga harakat qilgan va uzoq ish haftasi keltirib chiqaradigan samarasizliklarga moslashgan.
Shu sababli Jamie Dimon AI yaqin bir necha o‘n yillikda to‘rt yoki uch yarim kunlik ish haftasini joriy etishini bashorat qilganida, Anthony Scaramucci hayotimiz davomida uch yoki to‘rt kunlik ish haftasiga o‘tishimizni aytganida, Bill Gates esa AI yaratadigan mo‘l-ko‘lchilik ikki kunlik ish haftasiga yo‘l ochishi mumkinligini ilgari surganida, men bu optimizmni tushunaman.
Ammo yetti yillik ma’lumotlar va bir asrlik tarixga qarab, bu bashorat nega deyarli aniq amalga oshmasligini ham tushunaman.
Qisqaroq ish haftasi foydasiga dalillar kuchli. Ammo unga yetib borish oson emas.
Bir narsani aniq aytish kerak: qisqaroq ish haftasi ham kompaniyalar, ham xodimlar uchun foydali bo‘lishi mumkin. Buni tasdiqlovchi ma’lumotlar zamonaviy mehnat tadqiqotlaridagi eng izchil dalillardan biridir.
Microsoft Japan xodimlarini to‘rt kunlik ish jadvaliga o‘tkazganidan keyin unumdorlik 40 foizga oshganini ma’lum qilgan. Yig‘ilishlar 30 daqiqa bilan cheklangan, qatnashchilar soni esa besh kishidan oshmagan. Elektr energiyasi xarajatlari 23 foizga kamaygan, kompaniya 60 foiz kamroq qog‘oz ishlatgan. Kamroq vaqt, ko‘proq e’tibor va yaxshiroq natija.
Notijorat 4 Day Week Global tashkiloti Boston College, Cambridge University va University College Dublin tadqiqotchilari bilan hamkorlikda muhim tajriba o‘tkazdi. 33 ta kompaniyadagi 900 dan ortiq xodim olti oy davomida to‘rt kunlik jadvalda ishladi. Ular avvalgidek maosh oldi, ammo ish vaqtining 80 foizini bajardi.