Anthropic Crispr’ga o‘xshash tizimni aniqlaganini aytdi. Endi nima bo‘ladi?
“Yana tajribalar navbatda turibdi. Ammo bu haqdagi PR allaqachon chiqdi”, — deydi mutaxassislardan biri.
“Yana tajribalar navbatda turibdi. Ammo bu haqdagi PR allaqachon chiqdi”, — deydi mutaxassislardan biri.
Texnologiya kompaniyalari rahbarlari AI modellari biologik kashfiyotlar jarayonini tezlashtirishi mumkinligini uzoq vaqtdan beri ta’kidlab keladi. O‘tgan hafta esa shunday kashfiyotlardan biri haqida xabar berildi. Anthropic 23-sentabr kuni o‘zining katta til modeli Claude “Crispr’ni eslatadigan” xususiyatlarga ega fermentlar tizimini aniqlaganini ma’lum qildi. Crispr — Nobel mukofotiga sazovor bo‘lgan gen tahrirlash vositasi.
Anthropic ma’lumotiga ko‘ra, bir vaqtning o‘zida ishlagan qariyb 950 ta Claude agenti qiziq genetik ketma-ketliklarni 21,5 soatda topgan. “Anthropic bu kashfiyot haqida dunyoga xabar berganini chin dildan olqishlayman”, — deydi Kaliforniya universiteti, Berkli kampusining gen tahrirlash bo‘yicha mutaxassisi va Innovative Genomics Institute terapevtik tadqiqotlar hamda ishlanmalar direktori Fyodor Urnov. IGI Anthropic bilan hamkorlik qiladi, biroq yangi kashfiyotda ishtirok etmagan.
Boshqa olimlar esa yil boshida Anthropic tuzgan tadqiqot guruhidan chiqqan ilk natijaga unchalik hayajon bilan qaramayapti. “Yana tajribalar navbatda turibdi. Ammo bu haqdagi PR allaqachon chiqdi”, — deydi AI’ni genom muhandisligi tadqiqotlariga joriy etishga ixtisoslashgan Stenford universiteti professori Le Cong.
Dori vositalarini yaratish uchun “nam laboratoriya” tashkil qilgan Anthropic bu natija ishlarning yakuni emasligini ochiq aytmoqda. Kompaniya X’dagi postida: “Biz bu tizim nima qilishini hali to‘liq tushunmaymiz. Ammo uning xususiyatlariga ega ma’lum tizimlar juda kam, ularning barchasi DNKni kesish, nusxalash va joylashtirish qobiliyatiga ega”, deb yozdi.
Texnik hisobotga bitta laboratoriya tajribasi ham kiritilgan, biroq hisobot hali mustaqil ekspertlar taqrizidan o‘tmagan. Kashfiyotning ahamiyatini aniqlash uchun esa yana ko‘p ish qilish kerak. Bu fermentlar tizimidan gen tahrirlash vositasi sifatida foydalanish mumkinmi yoki yo‘qmi — hozircha noma’lum. Agar mumkin bo‘lsa, u amalda qanchalik foydali bo‘lishi ham ochiq qolmoqda.
“Faraz qilaylik, biz Santa-Monika sohilidamiz va butun qum orasidan olmos qidiryapmiz”, — deydi Cong. “AI juda yaltirab turgan bir narsani topdi. Endi laboratoriyaga qaytib, uning shisha yoki olmos ekanini aniqlashingiz kerak.”
Claude bu “yaltiragan narsa”ni Anthropic tadqiqotchilari undan genom ma’lumotlarining ulkan bazalaridan RNKni DNKga ko‘chiradigan oqsillar — “qiziqarli yangi misollar” bo‘lishi mumkin bo‘lgan revers transkriptazalarni izlashni so‘raganidan keyin topgan.
Bu hujayralarimizdagi odatiy jarayonning aksi: bizda DNK RNKga ko‘chiriladi. Biroq boshqa organizmlarda RNKdan DNK yaratish turli biologik vazifalarda, jumladan, DNK bo‘laklarini joylashtirishda ishlatiladi.
Anthropic ma’lumotiga ko‘ra, Claude agentlari dastlab 200 mingdan ortiq ehtimoliy revers transkriptazani aniqlagan. Keyin yangi bo‘lishi mumkin bo‘lgan bir necha mingta ketma-ketlik saralab olingan va qidiruv yanada toraytirilgan. Oxir-oqibat, Crispr’ga o‘xshash uzun takrorlanuvchi DNK ketma-ketligi mavjud bo‘lgan “ noodatiy” revers transkriptaza oilasi topilgan.
Anthropic bu tizimni ART deb atamoqda. Bu nom array-associated reverse transcriptases iborasining qisqartmasi. Tizim bakteriyalarni zararlaydigan yirik viruslar — jumbo faglarda uchraydi.
“Ko‘zim bilan tandem takrorlar qatorini ko‘ryapman… bu Crispr’ga o‘xshash… takrorlar qatorimi?!” — deb yozgan AI agentlaridan biri. Texnik hisobotda qayd etilishicha, agent bu tizim retron bo‘lishi mumkinligini ham tan olgan.