Big Tech Yevropadagi ijtimoiy tarmoq tadqiqotchilariga to‘siq qo‘yayotganlikda ayblanmoqda
Tadqiqotchilarning aytishicha, TikTok, X va Meta qonunan taqdim etishi shart bo‘lgan ma’lumotlarni bermayapti.
DSA bo‘yicha rad javoblari
Tadqiqotchilarning aytishicha, TikTok, X va Meta qonunan taqdim etishi shart bo‘lgan ma’lumotlarni bermayapti.
2024-yil noyabridagi Ruminiya prezidentlik saylovlariga qolgan so‘nggi haftalarda ilgari yillar davomida manikyur yoki moda haqida postlar joylab kelgan TikTok akkauntlari birdaniga Calin Georgescu ismli kam tanilgan siyosatchini targ‘ib qila boshladi.
Uning immigratsiya haqidagi keskin qarashlari va antisemitik stereotiplarni ilgari surgan postlari saylovgacha 120 million marta ko‘rildi. Avvalgi so‘rovlarda bir xonali foiz ko‘rsatkichlariga ega bo‘lgan Georgescu saylovning birinchi turida 23 foiz ovoz olib, kuzatuvchilarni hayratda qoldirdi.
Niderlandiyada Adriana Iamnitchi vaziyatni diqqat bilan kuzatib bordi. Maastricht universitetida hisoblash ijtimoiy fanlari kafedrasi rahbari sifatida u dezinformatsiya kampaniyalarini tadqiq etadi. U TikTok’da Georgescuni qo‘llab-quvvatlovchi kontent yashirin influencer marketingi va jonli efirga uzatilgan siyosiy kontent orqali qanday monetizatsiya qilinganini bilmoqchi edi.
2025-yil 28-oktabrda, Georgescu birinchi turda g‘alaba qozonishidan bir oy oldin, u va uning jamoasi Yevropa Ittifoqining yaqinda qabul qilingan Digital Services Act (DSA) qonuni asosida TikTok’ning Application Programming Interface (API) tizimidan foydalanish uchun ariza topshirdi.
Ularning so‘rovi rad etildi. Iamnitchi blog postida yozishicha, TikTok ular o‘zlarini professional tadqiqotchilar ekanini isbotlay olmaganini, tijoriy manfaatlarini tushuntirmaganini yoki xavfsizlik talablariga javob bermaganini aytgan.
Ammo ikki oy o‘tib, TikTok 116 mingta akkauntni ehtimoliy buzilgan akkauntlar sifatida belgiladi va keyin Georgescu hamda uning partiyasi — Ruminiyaliklar Ittifoqi Alyansi (AUR)ni targ‘ib qilgan, uchinchi tomonning “soxta faollik sotuvchisi” boshqargan muvofiqlashtirilgan tarmoqdagi 27 mingdan ortiq soxta akkauntga qarshi chora ko‘rdi. TikTok tarmoqni kim boshqargani yoki u qayerdan kelib chiqqanini bilmaganini aytdi.
Ovoz berishning birinchi turi bekor qilindi va 2025-yil mayidagi ikkinchi turda mustaqil nomzod, Buxarestning sobiq meri Nicușor Dan AUR nomzodi George Simionni mag‘lub etdi. Simion Georgescu qayta nomzod bo‘lishdan chetlatilgach, partiya rahbarligini egallagan edi. Georgescu o‘zining YouTube kanalida 2024-yilgi natijalarni bekor qilish Ruminiya Konstitutsiyaviy sudi tomonidan amalga oshirilgan “amalda rasmiylashtirilgan davlat to‘ntarishi” bo‘lganini aytdi.
Maxfiylikdan chiqarilgan Ruminiya razvedka ma’lumotlari Georgescu TikTok’dagi ulkan ko‘rinish va imtiyozli munosabatdan “foyda ko‘rganini”, Rossiya esa uni saylashga qaratilgan onlayn kampaniyani muvofiqlashtirgani taxmin qilinayotganini ko‘rsatdi.
Calin Georgescu
Calin Georgescu. Foto: Getty