Bu sun’iy intellekt baronlari boyliklarini xayriya qilishga tayyor
Sun’iy intellekt orqali boyigan yangi avlod xayriyachilari ulkan mablag‘larini jamiyatga qaytarishga hozirlik ko‘rmoqda.
Sun’iy intellekt orqali boyigan yangi avlod xayriyachilari ulkan mablag‘larini jamiyatga qaytarishga hozirlik ko‘rmoqda. Milliardlab dollarlik va’dalarga qanday qarash kerak?
David Silverni, ma’lum ma’noda, milliarder deyish mumkin. U asos solgan Ineffable Intelligence sun’iy intellekt laboratoriyasidagi ulushi behisob katta qiymatga ega. Ammo Silver bu pullarning birortasini ham o‘zi olmasligi mumkin. Chunki u tizimni boshidanoq shunday qurgan.
2013–2025-yillarda Silver Google DeepMind’da tadqiqotchi bo‘lib ishladi. U reinforcement learning — sun’iy intellekt modelini ijobiy va salbiy fikr-mulohazalar orqali o‘rgatish usuliga ixtisoslashgan. 2016-yilda u AlphaGo loyihasini ishlab chiqishga rahbarlik qildi. AlphaGo Go o‘yinida inson chempionini mag‘lub etgan ilk AI bo‘ldi va tor ma’nodagi superintellekt namunasi sifatida e’tirof etildi. Yanvar oyida Silver kompaniyani tark etib, Ineffable Intelligence’ga asos soldi. U reinforcement learning sohasidagi yutuqlar vaqt o‘tishi bilan inson va mashina tafakkuri o‘rtasidagi farqni barcha yo‘nalishlarda qisqartirishiga ishondi.
Ineffable Intelligence’ni tashkil etar ekan, Silver investorlaridan kompaniyani 5,1 milliard dollarga baholagan holda 1,1 milliard dollar jalb qildi. Xabarlarga ko‘ra, bu Yevropa tarixidagi eng yirik dastlabki investitsiya raundi bo‘lgan. Shuningdek, u kompaniyasi kelajakda sotilsa, bundan o‘zi oladigan barcha mablag‘ni xayriyaga berishga va’da qildi.
“Dunyoga eng katta ta’sir ko‘rsatish uchun nimalar qila olishim haqida juda chuqur o‘yladim”, deydi Silver WIRED’ga Londondagi Kings Cross hududida joylashgan ofisida bergan intervyusida. Bu joy DeepMind shtab-kvartirasidan bir necha qadam narida. “Gap faqat qilayotgan ishimda emas, shu jarayonda topadigan mablag‘imni qanday ishlatishimda ham.”
Silverning aytishicha, kompaniyasini sotganidan keyin pullarni qaysi yo‘nalishlarga sarflashni o‘zi belgilaydi. Ammo uning asosiy maqsadi — imkon qadar ko‘proq inson hayotini saqlab qolish.
Silver o‘z kompaniyasidagi ulushni sotishdan tushadigan mablag‘ni xayriyaga berishga va’da qilgan AI asoschilarining tobora kengayib borayotgan safiga qo‘shildi. Bu ro‘yxatda DeepMind asoschilaridan biri va Microsoft kompaniyasining AI yo‘nalishidagi rahbari Mustafa Suleyman, shuningdek, avtomatlashtirilgan dasturlash platformasi Lovable asoschisi Anton Osika ham bor. Agar OpenAI va Anthropic rejalashtirilganidek birjaga chiqsa va bu jarayonda minglab yangi millionerlar paydo bo‘lsa, AI sohasi texnologiyalar olamidagi xayriya mablag‘larining tobora katta qismini shakllantirishi mumkin.
Biroq texnologik xayriyachilarning yangi avlodi bilan birga javobi topilmagan ko‘plab savollar ham paydo bo‘lmoqda: Boylikni qayta taqsimlashning eng maqbul yo‘li haqiqatan ham xayriyami? Megadonorlar tuzatishga urinayotgan muammolarning ayrimlari uchun o‘zlari qay darajada javobgar? Kompaniya muvaffaqiyati ortgani sari miqdori oshib boradigan xayriya va’dasi yoqimsiz biznes amaliyotlari yoki xavfli tezlashtirish siyosatini oqlab qo‘yishi mumkinmi? Bu safargi xayriya avvalgi Silicon Valley tajribalaridan nimasi bilan farq qiladi?
“Kapitalistik amaliyotlarning o‘zi keltirib chiqargan ayrim muammolarni kapitalizmning o‘ziga tayanib hal qilib bo‘lmaydi. Masalan, boylikning haddan tashqari jamlanishi va ulkan tengsizliklar yanada kuchayib borayotganini olaylik”, deydi Essex universiteti sotsiologiya professori, No Such Thing as a Free Gift kitobi muallifi Linsey McGoey. “Bu xuddi endigina uyni yoqib yuborgan o‘t qo‘yuvchidan o‘sha uyni suv bilan o‘chirishni so‘rashga o‘xshaydi.”
Silver o‘zining xayriya majburiyatini tadbirkorlarga boyligini xayriya qilishda yordam beradigan notijorat tashkilot Founders Pledge orqali rasmiylashtirdi. Ommaviy, ammo majburiy bo‘lmagan Giving Pledge’dan farqli ravishda, Founders Pledge ishtirokchilardan shartnoma imzolashni talab qiladi. “Majburiy bo‘lgan va’dani tanlash men uchun juda muhim edi”, deydi Silver.
Founders Pledge 2015-yildan beri faoliyat yuritadi. Ammo tashkilotda qayd etilgan va’dalarning qiymati so‘nggi paytlarda keskin oshdi: 2023-yildagi 400 million dollardan bu yil hozirgacha 4 milliard dollarga yetdi. AI sohasi endi barcha davrlar bo‘yicha berilgan va’dalar umumiy qiymatining uchdan bir qismini tashkil etmoqda.
Tashkilot hammuassisi David Goldbergning aytishicha, Founders Pledge’ning maqsadi “dunyoni yaxshilash uchun katta miqyosdagi mablag‘larni sarflashning eng yaxshi usullarini aniqlash”. Tashkilot ko‘pincha effective altruism — samarali altruizm harakati bilan bir qatorda tilga olinadi. Bu yondashuv odamlarni boylik to‘plab, keyin uni xayriyaga berishga, his-tuyg‘ularga emas, statistik ma’lumotlarga tayanishga va uzoq kelajakda eng katta ta’sir ko‘rsatishi mumkin bo‘lgan muammolarga ustuvorlik berishga undaydi. Biroq o‘xshash jihatlar bo‘lishiga qaramay, Goldberg bu taqqoslashni yoqtirmaydi. Founders Pledge bugungi insoniy azob-uqubatlarga e’tibor qaratadi. “Biz ancha insonparvar yondashuvdamiz”, deydi u.