Elon Musk: AI jadalidagi qarz inqirozi 200 dan ortiq bulut kompaniyasini “mayda baliqdek nobud bo‘lish” xavfiga duchor qilmoqda
Muskning aytishicha, kreditorlar AI’ga sarflanayotgan mablag‘lardan xavotirga tushayotgani sababli neobulut kompaniyalari moliyalashtirish olishda…
Muskning aytishicha, kreditorlar AI’ga sarflanayotgan mablag‘lardan xavotirga tushayotgani sababli neobulut kompaniyalari moliyalashtirish olishda qiynalishi mumkin.
AI infratuzilmasini moliyalashtirish Silicon Valley’dagi eng yirik kompaniyalar uchun ham og‘irlik qilmoqda. O‘tgan hafta Meta ma’lumotlar markazlari va chiplar uchun xarajatlarini keskin oshirgani ortidan erkin pul oqimi minus 2,1 milliard dollarni tashkil qilganini bildirdi. Investorlar AI’ga sarflanayotgan mablag‘lar xarajatlarni oqlaydigan daromad keltiradimi, degan savolni o‘rtaga qo‘yayotgan bir paytda, dunyoning eng boy odami bu infratuzilmani barpo etishda muhim rol o‘ynayotgan yuzlab kichik kompaniyalar kelajakda omon qololmasligi mumkinligini aytdi.
Elon Musk yakshanba kuni X’dagi postida chiplarni sotib olib, hisoblash quvvatini ijaraga beradigan 200 dan ortiq neobulut kompaniyasi “mayda baliqdek nobud bo‘lishi va bozor bir nechta yirik o‘yinchi qo‘lida jamlanishi” mumkinligini yozdi. Bunga sabab — kreditorlar butunlay AI’ga bo‘lgan talabga bog‘liq bizneslarni moliyalashtirishni istamayapti.
“Qarz bozorlari AI ma’lumotlar markazlaridan tashqarida yetarlicha daromadga ega bo‘lmagan kompaniyalarga pul berishni deyarli to‘liq to‘xtatdi”, deb yozdi Musk. Uning so‘zlariga ko‘ra, SpaceX bu ehtimoliy inqirozdan mustasno, chunki kompaniya allaqachon 40 milliard dollarlik qarz moliyalashtirishini yopgan va unda daromadi AI’ga bog‘liq bo‘lmagan Starlink bor.
Neobulut kompaniyalari qimmat Nvidia chiplarini sotib olish va ma’lumotlar markazlarini qurish uchun katta miqdorda qarz oladi. Keyin esa bu quvvatni AI modellari ishlab chiquvchilariga ijaraga beradi. Google va Meta kabi gipermasshtabli kompaniyalar AI xarajatlarini qoplash uchun tayanadigan boshqa daromad manbalariga ega. Neobulut kompaniyalarining yashab qolishi esa hisoblash quvvatiga bo‘lgan talabga bevosita bog‘liq. Shu sababli qarz olish qiymati oshsa yoki mijozlar xarajatlarni qisqartirsa, bunday kompaniyalar qarzlarini to‘lashda qiynaladi.
Eng yirik neobulut kompaniyalaridan biri bo‘lgan CoreWeave bu moliyaviy bosimni yaqqol ko‘rsatadi. Bir tomondan, kompaniyaning ikkinchi chorak oxiridagi buyurtmalar portfeli 104 milliard dollarni tashkil qilgan. Uchinchi chorak boshida esa yana 25 milliard dollarlik yangi majburiyatlar qo‘shilgan. Boshqa tomondan, kompaniyaning so‘nggi chorak hisobotida iyun oxirida qarzdorlik 35,6 milliard dollar ekani, naqd pul va naqd pul ekvivalentlari esa 5,5 milliard dollarni tashkil qilgani ko‘rsatilgan. Bundan tashqari, CoreWeave o‘tgan oy yana 4,2 milliard dollar qarz oldi.
CoreWeave bu qarzni boshqara olishiga doir xavotirlar o‘tgan hafta kompaniyaning defoltga uchrashidan sug‘urtalanish narxini rekord darajaga olib chiqdi. Kredit defoltidan himoyalanish svoplari kelgusi besh yil ichida bunday holat yuz berish ehtimolini 60 foizdan yuqori deb ko‘rsatdi.
Bu muammo butun sohaga taalluqli. Gartner tadqiqot kompaniyasi tahlilchilari 14-oktabr kuni xarajatlar bosimi va biznes modelining boshqalardan ajralib turmasligi sababli neobulut kompaniyalarining 80 foizi 2030-yilgacha faoliyatini to‘xtatishini prognoz qildi. Ma’lumotlar markazlari egalari moliyalashtirish xarajatlari va kapital sarfini qoplash uchun 8,6 trillion dollar daromad olishi kerak. Biroq bu ma’lumotlar markazlariga bog‘liq korporativ va iste’molchi AI daromadi atigi 3,6 trillion dollarga yetishi kutilmoqda.
Moliyaviy bozorlar ham yana bir cheklov bo‘lishi mumkin. Apollo Global Management kompaniyasining bosh iqtisodchisi Torsten Slok CNBC’ga AI infratuzilmasini moliyalashtirish uchun “kapital tanqisligi” mavjudligini aytdi. Uning fikricha, bu soha mablag‘ uchun davlat qarzi va budjet taqchilligini moliyalashtirish bilan raqobatlashmoqda.
Ayni paytda gipermasshtabli kompaniyalar qarz va aksiyalar chiqarish orqali kapital jalb qilmoqda. Kelajakda bundan ham ko‘proq mablag‘ yig‘ishni rejalashtiryapti. Mavjud kapitalni eng yirik kompaniyalar o‘zlashtirib borar ekan, neobulutlar kabi kichikroq o‘yinchilarga yetarli mablag‘ qoladimi, degan savol tug‘ilmoqda.
Biroq CoreWeave kreditorlar barcha AI bulut provayderlariga bir xil munosabatda emasligini ta’kidladi.
“AI bulut bozori bir xil kompaniyalardan iborat emas. Kreditorlar shunchaki tavakkalchilikka asoslangan quvvatni barpo etayotgan kompaniyalar bilan o‘ziga xos texnologiyasi, ishonchli mijozlari, kafolatlangan daromadi va xizmat ko‘rsatish bo‘yicha tajribasi bor bizneslarni farqlaydi”, dedi CoreWeave vakili Fortune nashriga. “CoreWeave allaqachon keng ko‘lamda faoliyat yuritayotgan bozor yetakchisiga aylangan. Bizda dunyoning yetakchi AI kompaniyalari tayanadigan texnologiya va tajriba bor. Aynan shu kuchli tomonlar o‘sishimizni moliyalashtirish bo‘yicha hanuz ko‘rib turgan imkoniyatlarimiz uchun asos bo‘lib xizmat qilmoqda.”