Ijodkorlar AI slop’iga qarshi advokat yollamoqda, ayrimlari hatto g‘alaba qozonmoqda
Ijod namunalari AI tomonidan o‘zlashtirilgan san’atkorlar sudga murojaat qilmoqda.
The Atlantic AI’ni o‘qitishda foydalanilgan asarlarning qidirish mumkin bo‘lgan ma’lumotlar to‘plamini e’lon qilganida, Kirk Wallace Johnson ham ko‘plab ijodkorlar kabi qiziqib, unda o‘z ismini qidirdi. Va boshqa ko‘plab ijodkorlar singari, uni topdi. Aslida, uning “The Feather Thief” va “The Fishermen and the Dragon” kabi kitoblari — ularni “besh-olti yil tadqiq qilish, yozish va surishtirishga” sarflagan hujjatli asarlar — noqonuniy ko‘chirilib, chatbotga yuklangan edi. Uning aytishicha, u “o‘g‘irlikning haddan oshgan beadabligidan g‘azab, bu holat yozuvchilar uchun nimani anglatishidan xavotir va intellektual mulkimdan foydalanib, galaktik darajada boyib ketgan ulkan korporatsiyalardan qasos olishga bo‘lgan sog‘lom ishtiyoq” kabi tuyg‘ular qorishmasini his qilgan.
U mualliflar nomidan Anthropic’ga qarshi ishni allaqachon olib borayotgan Susman Godfrey yuridik firmasiga o‘zi murojaat qildi, chunki ularning da’vosini “biror narsa yaratishga uringan barchaning nomidan ko‘rsatilgan o‘rta barmoq” deb ko‘rdi.
Johnson AI’ga qarshi kurashni sudlarga olib chiqqan o‘nlab mualliflar, musiqachilar, illyustratorlar va turli yo‘nalishdagi san’atkorlardan atigi biridir. Ular bergan da’volar asosan mualliflik huquqi asosida kompaniyalarga qarshi qaratilgan, biroq ayrimlari xizmat ko‘rsatish shartlarini buzish kabi boshqa huquqiy yo‘llarni ham izlagan. Ba’zi ishlar yillar davomida cho‘zilgan, boshqalari esa nisbatan tez hal qilingan. Bu jarayonda, ayniqsa fair use ta’rifi borasida, san’atkorlar o‘z ulushiga yarasha g‘alaba va mag‘lubiyatlarga duch keldi.
“Bu hushyor va aqli raso odamlar boshqarayotgan avtobusga o‘xshamaydi, hammamiz esa uning ichida qolib ketganmiz.”
— Kirk Wallace Johnson
Illyustrator va karikaturachi Sarah Andersen AI gigantlariga bevosita qarshi chiqqan ilk va eng faol ijodkorlardan biri bo‘ldi. U o‘zining Sarah’s Scribbles veb-komiksini nihoyatda shaxsiy deb biladi. “Bu mening ta’limim, bolaligimda yutib yuborgudek o‘qigan komikslarim va hayotim yig‘indisini tashkil etuvchi ko‘plab kichik tanlovlarimning murakkab yakuni,” deb yozgan u 2022-yilda The New York Times’dagi tahririyat maqolasida. U Karla Ortiz, Kelly McKernan va yana bir necha tasviriy san’atkor bilan birga Stability, Midjourney, DeviantArt va Runway AI’ga qarshi guruh da’vosini berdi. Ish 2023-yil yanvaridan beri sud tizimida juda sekin ilgarilamoqda. Bu Stability’ning Stable Diffusion tasvir generatori va Midjourney ilk bor chiqarilganidan atigi bir necha oy keyin sodir bo‘lgan edi. O‘sha paytda generativ AI asosan qiziqish uyg‘otuvchi hodisa edi; ChatGPT esa avvalgi noyabrda endigina taqdim etilgandi. Hozir esa bu milliy xavfsizlik masalasiga aylangan.
Shu orada, ehtimol Andersenning harakatlaridan ruhlangan boshqa san’atkorlar ham AI sohasidagi eng yirik o‘yinchilarga, jumladan Meta, Google, Anthropic va Suno AI musiqa generatoriga qarshi o‘z huquqiy hujumlarini boshladi. Umuman olganda, san’atkorlar o‘zlarining alohida ishlari qanday yakunlanishiga optimistik qaramoqda, ayrimlari esa harakatlari sudlarga huquqiy cheklovlarni belgilashda yo‘l ko‘rsatishiga ishonadi. Biroq ular AI kompaniyalari tanlagan yondashuvdan chuqur xavotirda. “Bu hushyor va aqli raso odamlar boshqarayotgan avtobusga o‘xshamaydi, hammamiz esa uning ichida qolib ketganmiz,” deydi Johnson.
Ko‘pchilik bunga sabab sifatida Big Tech rahbarlari va AI modellarini yaratayotgan odamlar san’atni tubdan tushunmasligi yoki hurmat qilmasligini ko‘rsatadi. Andersen o‘zini “tahqirlangandek” his qilganini aytib, buni “hayotim davomida qilgan ishlarimni algoritmgacha qisqartirish” deb ta’riflagan. We Were Never Here va The Spare Room kabi kitoblari bilan tanilgan yozuvchi Andrea Bartz hamda Susman Godfrey’ning Anthropic’ga qarshi da’vosidagi bosh da’vogar xuddi shunday munosabat bildirgan. “Men tahqirlangandek, hayratda qolgan va xavotirga tushgan edim,” dedi u The Verge nashriga. “Shuncha yil mehnat qilib, qalbim va jonimni bag‘ishlagan narsam Big Tech kompaniyalari algoritmini o‘qitish uchun shunchaki yuz minglab yoki balki millionlab kitoblardan biri sifatida o‘g‘irlanganini ko‘rish menda kuchli hissiy reaksiya uyg‘otdi.”
“Men tahqirlangandek, hayratda qolgan va xavotirga tushgan edim.”
— Andrea Bartz
Sam Kogon Americana ohanglari seziladigan pop-rok musiqasi bilan tanilishni afzal ko‘rardi, biroq yaqinda uning ismi Google’ning Lyria AI musiqa dvigateliga qarshi davom etayotgan ishdagi bosh da’vogar sifatida sarlavhalarda paydo bo‘ldi. “Ular mehnatimizning qadrini tushiryapti,” deydi u. “Hozircha uni odamlarga bepul tarqatishyapti. Bu esa juda ko‘p musiqachilarni imkoniyatlardan mahrum qilib, ularning ovozini bo‘g‘adi.” Ammo u uchun bundan ham muhimrog‘i — AI “san’ati”ni insoniylikni yemiruvchi narsa deb biladi. Soxta musiqa yaratish, deydi u, “insoniyatga qarshi qilinishi mumkin bo‘lgan eng katta ish”.
Kogon bir guruh mustaqil musiqachilar bilan birga Google’ni o‘z xizmat ko‘rsatish shartlarini buzganlikda ayblamoqda. Bu ularning ishini asosan mualliflik huquqi buzilishiga qaratilgan ko‘plab boshqa ishlardan biroz farqlaydi. Kogonning advokatlari Google Lyria va ProducerAI’ni o‘qitish uchun o‘zining Content ID tizimi hamda YouTube ma’lumotlaridan noto‘g‘ri foydalanganini ta’kidlamoqda. Kompaniya ayblovlarning tafsilotlariga izoh berishdan asosan bosh tortdi, biroq ishni tugatishni so‘rab ariza berdi. Google arizasida YouTube xizmat ko‘rsatish shartlari unga “ko‘paytirish, tarqatish [va] hosila asarlar tayyorlash” uchun keng huquqlar berishini da’vo qilgan.