Ko‘proq imlo xatolari, kamroq tire: Yozuvchilar AI’ga qarshi “adabiy kontrmadaniyat” yaratmoqda
Roman yozuvchilari, jurnalistlar va LinkedIn’da ko‘p yozadigan foydalanuvchilar chat-bot deb yanglishilmaslik uchun birinchi shaxsdagi bayonlar hamda…
O‘tgan yili roman yozuvchisi Laura Brooke Robson Love Is an Algorithm — AI tanishuv ilovasi hammuassisi bilan katta til modellari davrida omon qolishga urinayotgan musiqachi o‘rtasidagi sevgi hikoyasini — yozishni boshlaganida, o‘zi ham AI’ga o‘xshab qolmaslikka alohida e’tibor berdi.
U LLMlar paydo bo‘lishidan oldin yozishga jur’at etganiga shubha qiladigan jumlalarni yozdi, o‘zi “noaniq metaforalar” deb ataydigan ifodalardan qochdi va “em-dash yoki uch qismli ro‘yxatga duch kelmaslik uchun yanada aylanma yo‘lni tanladi”.
LLMlar keng ommalashganidan beri Robsonning aytishicha, uning yozish uslubi tubdan va yaxshi tomonga o‘zgargan: u bu uslubni AI’ning odatiy, uslubsiz bayoniga ataylab teskari yo‘nalish sifatida shakllantirgan.
“O‘zimni kamroq mexanik tarzda yozayotganimni sezaman”, deydi u. “O‘quvchiga ko‘z qisgandek, so‘zlar ortida inson borligini ko‘rsatish uchun mayda xatolarga yo‘l qo‘ygim keladi. Masalan: agar shunchaki yangi ibora o‘ylab topsam-chi? Tinish belgilaridan kutilmagan tarzda foydalansam-chi?”
Robson anti-AI yozuv uslubi deb atash mumkin bo‘lgan yondashuvni qo‘llayotgan yozuvchilarning kattaroq guruhiga mansub. Jurnalistika, tanqid, badiiy adabiyotda va ayniqsa LinkedIn’da tinimsiz post yozadiganlar orasida mualliflar AI yaratgan nasrga xos jihatlarga bilvosita qarshi turadigan bir qator tanlovlarda birlashmoqda.
Bu uslub asosan inkor orqali shakllanadi: ko‘pincha AI’ni yaqqol fosh qiladigan uchlik ro‘yxatlar, majhul nisbat, “x emas, y” qolipi va em-dashlardan qochiladi. Biroq u o‘ziga xoslikni bosh tamoyil sifatida qadrlaydi; yozishning mashaqqatli mehnatini ko‘rsatadigan aniq birinchi shaxs xotiralari va noodatiy o‘xshatishlarga tayanadi.
“Menimcha, AI adabiy kontrmadaniyatni yuzaga keltirishi mumkin”, deydi Robson. “Menga shunday tuyuladiki, adabiy fantastika yanada g‘alati va ezoterik yo‘nalishga siljiydi, tijoriy fantastikada esa individuallashtirish tobora kuchayadi.”
Nashriyot olamida AI’dan foydalanilgan degan da’volar mualliflarni tashvishga solmoqda. Mart oyida Hachette Mia Ballardning Shy Girl nomli qo‘rqinchli romanini internetda muallif AI’dan keng foydalangani haqidagi taxminlar tarqalgach, nashrdan olib tashladi; Ballard bu da’voni rad etdi. Yangi asarlari tez orada chiqishini aytgan Ballard endi strategiyasini qayta ko‘rib chiqishga majbur bo‘lgan. “Yozganlarim yanada haqiqiy va samimiy tuyulishi — men uchun birinchi darajali ustuvor vazifa”, deydi u. Shuningdek, yollagan muharriri kitobni AI dasturidan o‘tkazganini aytgan Ballard endi matnini o‘zi tahrirlamoqda. “Birinchi safar aynan shu narsa meni qattiq pand berdi.” Hachette izoh so‘ralgan murojaatga darhol javob bermadi.
Xuddi shuningdek, Steven Rosenbaumning “AI voqelikni qanday o‘zgartirishi”ni tahlil qiluvchi The Future of Truth kitobida AI yaratgan bir nechta soxta iqtiboslar borligi aytildi; keyinchalik Rosenbaum bu rostligini tan oldi.
Avstraliyalik roman yozuvchisi va akademik Ellena Savage nasri Viktoriya davri adabiyotidan ilhomlangan murakkab qo‘shma gaplarga moyil bo‘lib, “afsuski, chat-botlar haqidagi o‘ylar qurboniga aylanganini” aytadi. “AI men ilgari juda qadrlagan bir nechta sintaktik usullarni tortib oldi. Em-dashni haddan tashqari ko‘p ishlatishni sog‘indim. Juda yoqimli bo‘lgan uchlik qoidasini sog‘indim. Endi nima — ikkilik qoidasi? Besh? Yetti? 10?”
Jurnallar va raqamli nashrlarda bu anti-AI kontr-uslub ichki uslub qoidalari hamda tahrir amaliyotini ham o‘zgartirmoqda. University College London faxriy professori va Aeon onlayn madaniyat jurnali muharriri Richard Fisherning aytishicha, AI uni mualliflarni “yanada insoniyroq” bo‘lishga va suhbatga xos tarzda yozishga undashga majbur qilgan. “Biz matnning dag‘al qirralarini silliqlashni istamaymiz, chunki AI insonlarnikidek o‘tkir yoki o‘ziga xos nasr yoza olmaydi. Yozuvchilar o‘z uslubini o‘zgartirishni xohlamasligi mumkin, ammo ayrimlari bunga majbur bo‘ladi.”
Mano Sundaresan LLMlar ommalasha boshlagan davrda, 2024-yil iyul oyida Pitchfork tahririy kontenti rahbari bo‘ldi. Blog yuritish tajribasiga ega bo‘lgan u mualliflarni “o‘z ovoziga” qaytishga undadi; uning aytishicha, orqaga qarab bu chaqiriq “AI burilishidan ham kelib chiqqan bo‘lishi mumkin”. Shundan beri u va boshqa muharrirlar mualliflarga taqriz matnlarini topshirishda AI’dan foydalanish mutlaqo mumkin emasligi, shuningdek, birinchi shaxs nuqtayi nazarini qo‘llash kerakligi yozilgan memorandum yubormoqda. (Pitchfork WIRED’ga ham egalik qiluvchi Condé Nast kompaniyasiga tegishli.)