LLM’dan “sog‘lom bo‘lmagan” foydalanish siz o‘ylagandan ko‘ra keng tarqalgan
Mashhur YouTuber va ilm-fan targ‘ibotchisi Hank Green AI’dan foydalangani yuzasidan kuchli tanqidlarga uchragach, ishlab chiqarish faoliyatini vaqtincha…
Internetning ushbu qismida davom etgan keskin bahslarning katta qismi ijodkor haqiqiylik va ishonchlilikka qurilgan brendni boshqalarning (ko‘pincha haq to‘lanmagan) mehnati asosida o‘qitilgan hamda ishonarli ko‘rinadigan yolg‘onlarni yaratishga moyilligi yaxshi ma’lum bo‘lgan texnologiya bilan qanday uyg‘unlashtira olishi masalasiga qaratildi. E’tiborning bir qismi Green’ning texnologiyaga nosog‘lom darajada tayanayotgandek ko‘rinadigan foydalanishini tasvirlashiga qaratildi.
Ammo uning holati AI’ning ruhiyatga ta’siri haqidagi tushunchamizda ancha kattaroq bo‘shliq borligini ko‘rsatadi. Hozir jamoatchilik muhokamalarining aksariyati ikki qutb atrofida jamlangan: bir tomonda zararsizdek ko‘rinadigan foydalanish, ikkinchi tomonda esa psixiatrik yordam, xayoliy e’tiqodlar va psixoz bilan bog‘liq, muammoli ekani yaqqol ko‘rinadigan holatlar. Ularning o‘rtasida esa foydalanish ochiq inqirozga aylanmasdan turib majburiy tus olishi, qaramlik keltirib chiqarishi yoki boshqa jihatdan nosog‘lom bo‘lishi mumkin bo‘lgan ulkan va ancha noaniq makon mavjud. Green o‘zini shu makonning qayeridadir deb biladiganga o‘xshaydi. Ehtimol, boshqalar ham shunday.
LLMlar qanday yaratilganini hisobga olsak, bu unchalik hayratlanarli emas. AI chatbotlari tabiatan suhbatni davom ettirish uchun qurilgan. Ijtimoiy tarmoqlar kabi, ular foydalanuvchilarni jalb etishga ataylab moslashtirilgan. Mutaxassislar buni AI psixozining asosiy omillaridan biri sifatida ko‘rsatgan; AI psixozi — o‘ta ma’qullovchi chatbotlar xayoliy e’tiqodlarni mustahkamlaydigan holatlarning umumiy nomi. Kompaniyalar foydalanuvchilar farovonligidan ko‘ra jalb etish ko‘rsatkichini ustun qo‘yayotgani haqidagi da’volar sud da’volarida ham paydo bo‘la boshladi. Shu bilan birga, xizmat ko‘rsatuvchilar uzoq davom etgan seanslardan keyin odamlarga tanaffus qilishni eslatuvchi ogohlantirishlarni ham joriy etdi.
Biroq ayni xususiyatlar psixiatrik inqirozlarga olib kelishidan ancha oldin zararli tus olishi mumkin. Muammolarni o‘ylab ko‘rish, qaror qabul qilish yoki taskin izlash uchun chatbotlarga beixtiyor murojaat qilayotgan odamlar haqida xabarlar ko‘paymoqda; boshqalar esa uzilganda qayg‘uga olib keladigan darajada kuchli tuyuladigan hissiy bog‘lanishlar hosil qilmoqda. Texnologiyaning ta’sirini to‘g‘ri tushunish uchun yetarli dalillar to‘planishiga, ehtimol, yillar kerak bo‘ladi, biroq bu dastlabki xabarlar jalb etishni maksimal darajaga chiqaruvchi boshqa bir texnologiya — ijtimoiy tarmoqlarning ilk yillarini g‘alati darajada eslatadi. Vaqt o‘tishi bilan ijtimoiy tarmoqlarning farovonligimiz, diqqat-e’tiborimiz va ba’zan majburiy foydalanishimizga ta’siridan xavotir kuchaydi. Hozir butun dunyo hukumatlari ulardan foydalanishni cheklash, masalan, bolalar va o‘smirlarga taqiq qo‘yish kabi choralar bilan javob bermoqda.
Green’ning holati qaramlikning boshqa turini ko‘rsatadi. Uning aytishicha, u AI’dan tadqiqot yordamchisi sifatida, muayyan mavzu bo‘yicha maqolalar va boshqa materiallarni topishda foydalangan. Kuchli noroziliklarga sabab bo‘lgani yoki Green uzr so‘raganiga qaramay, chatbotlardan shu tarzda foydalanishning o‘z-o‘zidan muammoli bo‘lganini ko‘rsatadigan dalillar kam.
Bu texnologiya undan foydalanayotgan odamga ta’sir qilmayapti, degani emas. Tadqiqotlar hali boshlang‘ich bosqichda bo‘lsa-da, dastlabki natijalar AI vositalaridan takroran foydalanish ular o‘rnini bosadigan vazifalarni bajarishda kerak bo‘ladigan ko‘nikmalarni zaiflashtirishi mumkinligini ko‘rsatmoqda. Boshqa tadqiqotlarda chatbot foydalanuvchilarida muayyan vazifa o‘lchanganda miya faolligi sezilarli darajada past bo‘lgani aniqlangan, yana ayrim tadqiqotlar esa chatbotlardan foydalanishni tanqidiy fikrlash ko‘nikmalarining pasayishi bilan bog‘lagan. Bularning hech biri qat’iy xulosa emas, biroq asosiy g‘oya yangi emas. Kognitiv yukni tashqariga chiqarish — xotira, aqliy hisob-kitob yoki yo‘nalishlarni bilish kabi aqliy ishlarni miyamizdan tashqi vositalarga o‘tkazish — yaxshi hujjatlashtirilgan hodisa.
Chatbotlardan foydalanishning faqat bir qismi nosog‘lom deb hisoblansa ham, AI’ning ulkan miqyosda ommalashgani millionlab odamlarga ta’sir qilishi mumkinligini anglatadi. Mavjud barcha vositalarni qamrab oluvchi to‘liq ma’lumotlarni topish qiyin, biroq OpenAI’ning o‘zi joriy yilda haftalik faol foydalanuvchilari 900 milliondan ortiq ekanini ma’lum qildi.
Qidiruv tizimlari axborotni eslab qolish usullarimizni qanday o‘zgartirganini yoki ijtimoiy tarmoqlar diqqat-e’tibor va farovonlikka qanday ta’sir qilganini to‘liq tushunish uchun yillar kerak bo‘ldi. AI ham bundan farq qilishi dargumon. Green, ehtimol, ko‘pchilik boshqalarda allaqachon paydo bo‘lgan, ammo fan AI ongimizni qanday o‘zgartirayotganini tushuntirish uchun hali yetarli dalillarga ega bo‘lmagan bir tuyg‘uni omma oldida ifodalagan ilk mashhur insonlardan biridir.
Ushbu hikoyaga o‘xshash materiallarni shaxsiy bosh sahifa lentangizda ko‘rish va elektron pochta orqali yangiliklar olish uchun undagi mavzular va mualliflarni kuzating.
Robert Hart