Odamni bezovta qilmaydigan aqlli ko‘zoynaklar yaratish mumkinmi?
Ko‘proq yirik kompaniyalar audio va videoni yozib oladigan, ichida AI ishlaydigan ko‘zoynaklarga sarmoya kiritar ekan, maxfiylikka oid xavotirlar ham…
Kompaniyalar — yiriklari ham, kichiklari ham — aqlli ko‘zoynaklar oltin talashida o‘z ulushini olishga urinayotgan bir paytda, yuz kompyuterlari ommalashmoqda.
Bu esa sohaning tanqidlardan ham o‘z ulushini olishiga sabab bo‘lmoqda. Tanqidlar asosan kamera o‘rnatilgan aqlli ko‘zoynaklardan foydalanadigan nopok niyatli odamlar boshqalarning fotosi va videolarini ularning xabari yoki roziligisiz olishi mumkinligiga qaratilmoqda.
Bunday tanqidlarning asosiy nishoni bu sohadagi eng yirik kompaniya — Meta. Kompaniyaning aqlli ko‘zoynaklari taqib yuruvchi qarayotgan istalgan narsa va odamning tasviri, audiosi hamda videosini yozib olishi mumkin. Shu jihatning o‘ziyoq maxfiyligini himoya qilishdan xavotirda bo‘lgan har qanday odamni tashvishga solishi mumkin. Meta’ning aqlli ko‘zoynaklarida atrofdagilarni yozuv amalga oshirilayotganidan ogohlantiruvchi indikator chirog‘i bor, biroq ayrim Meta foydalanuvchilari bu xavfsizlik funksiyalarini chetlab o‘tib, chiroqlarni o‘chirish yo‘lini topgan. Yaqinroq vaqt ichida kompaniya ko‘zoynakka aralashilganini aniqlasa, uni o‘chirib qo‘yadigan, buzib o‘zgartirishga qarshi funksiyalarni ham qo‘shdi.
Ko‘zoynaklar bilan bog‘liq boshqa xavotirlar ham tobora ko‘paymoqda. Joriy yil boshida Meta yoqilsa, aqlli ko‘zoynaklarga yuzni tanish texnologiyasini qo‘shadigan funksiyani dasturladi. WIRED bu funksiyani fosh qilganidan keyin Meta uning kodini ilovasidan o‘chirib tashladi. Meta texnologiyalar bo‘yicha direktori Andrew Bosworth The Atlantic’ning The Most Interesting Thing in AI podkastida Name Tag deb atalgan bu funksiya mavjud bo‘lganini tasdiqladi.
(Iyun oyidagi tadbirda Meta kamerasi bo‘lmagan aqlli ko‘zoynaklarni ham o‘z qatoriga qo‘shishni ko‘rib chiqayotganini aytdi.)
Maxfiylik va aqlli ko‘zoynaklar atrofidagi bu suhbat boshqa yirik texnologik kompaniyalar — xususan, Google va Samsung — joriy yil oxirida bu sohaga kirib kelishi bilan yanada kuchayadi. Apple ham 2027-yilda chiqishi mumkin bo‘lgan aqlli ko‘zoynaklar ustida ishlayotgani aytilmoqda, biroq maxfiylik masalalarini hal qilish uchun ishlab chiqarishni kechiktirgani haqida xabarlar bor.
Texnologiya qanchalik tajovuzkor tuyulmasin, ko‘pchilik aqlli ko‘zoynaklarni chindan ham xohlaydi va yoqtiradi. Meta o‘nlab million dona sotdi, texnologiya nazoratchilari va keng jamoatchilik o‘rtasidagi maxfiylik haqidagi jo‘shqin bahslarga qaramay, kompaniya ko‘zoynaklari har qachongidan ham yaxshi sotilmoqda.
Odamlar ko‘zoynak taqish uchun chindan foydali sabablarni topishgan: suratni tezda olish yoki tog‘ velosipedida muvaffaqiyatli bajarilgan xavfli yurishning GoPro uslubidagi videosini yozib olish shular jumlasidan. Bundan tashqari, AI yordam berishi mumkin bo‘lgan foydalanish imkoniyatlari ham bor. Masalan, og‘zaki suhbatlarni real vaqt rejimida subtitrlash yoki Meta’ning Be My Eyes bilan hamkorligi: bu hamkorlik ko‘rishida nuqsoni bo‘lgan odamlarga ko‘zoynak kamerasini ishga tushirish orqali atrofdagi dunyo bilan muloqot qilishga yordam beradi.
Kichikroq brendlar maxfiylikka e’tibor qaratilgan aqlli ko‘zoynaklar orqali Meta’ga qarshi bo‘lgan auditoriyani jalb qilishga urinmoqda. Masalan, Even Realities Meta mahsulotlaridan ataylab farqlanish uchun kamerasiz aqlli ko‘zoynaklar ishlab chiqaradi. Yangi Solos romlari kabi boshqa ko‘zoynaklarda esa maxfiylik talab qilinadigan muhitlarda foydalanuvchi kamera linzalari ustiga yopib qo‘yishi mumkin bo‘lgan himoya qopqog‘i mavjud.
“Buning muhokama qilinadigan masala bo‘layotganining o‘zi soha uchun juda yaxshi,” deydi korporativ optika ishlab chiqaruvchisi Vuzix’ning biznesni rivojlantirish bo‘yicha vitse-prezidenti Matt Margolis. “Agar bu muhim bo‘lmaganida, diqqat markazidagi masalaga aylanmagan bo‘lardi. Demak, bozorga kirib kelayotgan mahsulotlar kritik massaga yetishiga juda yaqinmiz.”
Ko‘rishguncha!
Aqlli ko‘zoynaklar bunday keng ko‘lamli xavotir uyg‘otgan ilk mahsulot emas. Maxfiylik tarafdorlari smartfonlarga kameralar qo‘shilganidan noligan, xuddi shuningdek, noutbuklar va boshqa shaxsiy texnologik qurilmalarga kameralar o‘rnatilishiga ham qarshi chiqqan. Biroq kameralar va telefonlar masalasida bir jihat bor: suratga olish yoki video yozish uchun telefonni chiqarish, ko‘tarish va kamerasini ishga tushirish kerak. Ichiga kichik kameralar o‘rnatilgan, foydalanuvchisi esa yozuv haqidagi bildirishnomani yashirishi mumkin bo‘lgan aqlli ko‘zoynaklar ancha pinhona ishlaydi.