Silicon Valley’ning navbatdagi IPO milliarderlarі kelmoqda. Notijorat tashkilotlar ularni kutib olishga tayyor
Anthropic va OpenAI xodimlari kompaniyalari ommaviy savdoga chiqqach, saxiy xayriyalar qilishi kutilmoqda.
O‘n yil avval Ryan Carrier muvaffaqiyatsizlikka uchragan xedj-fond menejeri bo‘lib, AI tizimlari nazoratdan chiqib keta boshlaganini kuzatardi. Facebook algoritmlari AQSh saylovlarini larzaga soldi, Microsoft chatboti Holokostni “uydirma” deb atadi, Tesla’ning Autopilot tizimi esa ilk haydovchining o‘limiga sabab bo‘ldi. “Hech qanday boshqaruv, nazorat yoki javobgarlik yo‘q edi”, deydi Carrier. Uning nazarida farzandlarini kutayotgan AI bilan to‘la kelajak umidsiz ko‘rinardi.
O‘sha yili Carrier ForHumanity nomli notijorat tashkilotga asos soldi. Tashkilot AI tizimlarini audit qilish vositalarini ishlab chiqadi. U 2016-yildan beri atigi yuz minglab dollar mablag‘ to‘pladi va hanuz sohada kichik o‘yinchi bo‘lib qolmoqda. Ammo bu tez orada o‘zgarishi mumkin, chunki ForHumanity hozir dunyo bo‘ylab AI’ni jilovlash, hayvonlarni qafaslardan chiqarish, qashshoqlik va kasalliklarni bartaraf etish yoki demokratiyani yoyishga intilayotgan ko‘plab notijorat tashkilotlar qatorida. Ularning barchasi yaqin o‘n yilliklarda xayriya sohasida kutilayotgan eng katta to‘lqindan o‘z ulushini olishga intilmoqda.
Qiymati qariyb trillion dollarga yetadigan ikki AI kompaniyasi — ChatGPT ishlab chiquvchisi OpenAI va Claude yaratuvchisi Anthropic — tez orada ommaviy savdoga chiqishi kutilmoqda. Bu yuzlab amaldagi va sobiq xodimlarni nihoyatda boy qiladi. Ularning ayrimlari ta’sirchan xayriyalarni kechiktirmasdan, imkon qadar tezroq qilishni rag‘batlantiradigan “samarali altruizm” deb ataladigan falsafaga amal qiladi.
Anthropic’ning yetti asoschisi o‘z boyligining 80 foizini xayriya qilishga va’da bergan. Kompaniya esa xodimlari xayriyaga ajratishga majburiyat olgan har bir aksiya uchun, ular qachon ishga kirganiga qarab va ma’lum limitgacha, yana bir yoki uchta aksiya qo‘shishga rozi bo‘lgan.
Texnologiya sohasi insayderining taxminiy hisob-kitoblariga ko‘ra, sentyabr oyida yuz berishi mumkin bo‘lgan Anthropic IPO’si har yili qo‘shimcha $15 milliard xayriya mablag‘i ajralishiga olib kelishi mumkin. Bu AQShdagi jami xayriyalarni yiliga taxminan 2.5 foizga oshirish uchun yetarli bo‘lardi — dunyodagi eng yirik donorlarning biri Bill Gates’dan yana to‘rt nafar qo‘shilgandek. Anthropic xodimlari xayriyaga ajratish uchun qancha mablag‘ belgilagani va bundan qaysi tashkilotlar manfaat ko‘rishi mumkinligi haqidagi umumiy summa yuzasidan izoh berishdan bosh tortdi.
Bu pullarning barchasi kelishi kafolatlanmagan. IPO’lar kechikishi yoki muvaffaqiyatsiz o‘tishi, natijada xodimlar o‘z boyligini zo‘rg‘a saqlab qolishi mumkin. Sohaning kuzatuvchilari, shuningdek, xayriya qilish mumkin bo‘lgan variantlarning haddan tashqari ko‘pligi va insonlarning tabiiy o‘zgaruvchanligi xodimlarni kutilganidan ko‘proq mablag‘ni o‘zlari uchun saqlab qolishga undashidan xavotirda.
Ammo ehtimoliy donorlar e’tibori uchun raqobat allaqachon keskin. O‘tgan yili xayriya ishlari bo‘yicha 13 nafar o‘ta boy texnologiya va moliya sohasi xodimiga maslahat bergan konsultant Jack Lewarsning aytishicha, u AI laboratoriyalari xodimlari xayriya so‘raydigan guruhlardan haftasiga 20 tagacha kutilmagan elektron xat olayotganini eshitgan.
WIRED 18 ta notijorat tashkilot bilan suhbatlashdi va ehtimoliy xayriya mablag‘lari ko‘payishiga qanday tayyorlanayotganini so‘rash uchun yana o‘nlab tashkilotlarga murojaat qildi. Ularning hech biri o‘zlari sovuq murojaatlar yuborayotganini tan olmadi — Lewars yangi blogi The Funding Anthropalypse’da bunday usulning “ishlash ehtimoli deyarli yo‘q” deb yozgan. Buning o‘rniga tashkilotlar katta miqdordagi mablag‘larni jalb qilish va ularni tezda ishga solish uchun xodim yollash, trening, marketing hamda avtomatlashtirishdan foydalanishni kuchaytirayotganini aytdi. Hatto bir ta’lim sohasidagi notijorat tashkilot vakansiyasida Anthropic’dagi aloqalarni rivojlantirish ustuvor vazifa sifatida alohida ko‘rsatilgan.
“Bu mablag‘lar uchun hamma kurashadi”, deydi Anthropic xodimlaridan mablag‘ olishini bildirgan grant beruvchi Foresight Institute guruhining hammuassisi Christine Peterson. “Bu juda shiddatli jarayon bo‘ladi.”
Ichki yo‘l
WIRED bilan suhbatlashgan ko‘plab notijorat tashkilot rahbarlari singari ForHumanity vakili Carrier ham mablag‘ yig‘ishdan ko‘ra ishning o‘ziga ko‘proq e’tibor qaratayotganini aytadi. Biroq u hozir yo‘nalishni o‘zgartirish uchun qulay payt bo‘lishi mumkinligini tushunadi va San-Fransiskodagi IPO ziyofatlariga qanday kirish haqida o‘ylay boshlagan. “Men shunchaki o‘sha xonaga kirishim kerak”, deydi Carrier.
Notijorat AI4ALL tashkiloti bosh direktori Bo Young Lee ko‘proq tadbirlarda qatnashayotganini, ko‘proq tadqiqotlar e’lon qilayotganini va AI olimi hamda tadbirkor Fei-Fei Li kabi kengash a’zolaridan AI laboratoriyalari xodimlari bilan tanishtirishlarini so‘rayotganini aytadi. Uning tashkiloti AQSh bo‘ylab yoshlarni o‘z AI modellarini yaratishga o‘rgatadi va texnologiya ishchi kuchini xilma-xil qilishni maqsad qiladi. Lee pul kelishiga ishongani uchun “ambitsiyali” mablag‘ yig‘ish maqsadlarini belgilayotganini aytadi, garchi tanishtiruv uchrashuvlari hali tashkil etilmagan bo‘lsa ham.