SpaceX 13-parvozning omadli yakunidan so‘ng navbatdagi Starship’ni minorada tutib olishni ko‘zlamoqda
SpaceX navbatdagi parvozida Starship’ni uchirish maydonchasiga qaytib kelgach, minorada tutib olishga urinishi mumkin.
SpaceX juma kuni shunchaki omad kulib boqmadi: u Starship’ning to‘liq ko‘lamli 13-sinov parvozini Janubiy Texasdan dunyoning narigi tomoniga — Hind okeanining olis qismiga, mo‘ljaldagi nuqtaga butun holda suvga qo‘ndirdi.
Starship avval ham aniq suvga qo‘ngan. Ammo bu safar kema asta yonboshlab, Avstraliyaning g‘arbida joylashgan okeanning olis qismida suzib, tinch holatga keldi. Avvalgi suvga qo‘nishlarning barchasi yong‘in va portlashlar bilan yakunlangan — SpaceX mutasaddilari Starship’ning suvga har bir qo‘nishida shunday natijani kutishga o‘rganib qolgan edi.
Hind okeaniga yetib kelganidan so‘ng, suzib turgan Starship yaxshi holatda ko‘rindi. SpaceX muhandislari qurilmaning issiqlik qalqonini tekshirish uchun uning ustidan dronlar uchirdi. Shu tariqa ular kemaning zanglamaydigan po‘latdan yasalgan korpusini qoplagan 18 000 dan ortiq keramik plitkaning kosmosga borib-kelish jarayonini qanday boshdan kechirganini hozirgacha bo‘lmagan darajada yaxshi ko‘rishdi. Starbase, Texasdan bir soat davom etgan parvoz yakunida Starship atmosferaga qayta kirganida, plitkalar 2 600° Fahrenheit (1 430° Celsius) gacha bo‘lgan haroratga bardosh berdi.
Juma kungi parvozning juda muvaffaqiyatli yakunidan ruhlangan SpaceX navbatdagi uchirishda Starship bilan keyingi qadamni tashlashi mumkin, deya ma’lum qildi kompaniya asoschisi va bosh direktori Elon Musk. Bu Starship’ni uzoqroq masofali trayektoriya bo‘ylab, ehtimol past Yer orbitasiga olib chiqib, qurilmani uchirish maydonchasiga qaytarishni anglatadi. Uchirish minorasidagi mexanik qo‘llar tezligini pasaytirib, muallaq holatga kelayotgan kemani tutib olishga urinadi. SpaceX buni raketaning ulkan Super Heavy kuchaytirgichi bilan allaqachon amalga oshirgan: u Starship’ning o‘zidan kattaroq va og‘irroq, biroq ancha past tezlikda qaytadi.
“Parvoz ma’lumotlarini ko‘rib chiqqach, muammolar aniqlanmasa, SpaceX navbatdagi parvozda kemani minora yordamida tutib olishga urinadi”, deb yozdi Musk juma kuni kechqurun X’da.
Starship’ning Hind okeanida suzib turgan oltita Raptor dvigateli.
Starship’ning Hind okeanida suzib turgan oltita Raptor dvigateli. Mualliflik: SpaceX
Ma’lumotlarga chanqoq
Muhandislar issiqlik qalqonining ishlashi va chidamliligini Starship dasturidagi eng murakkab muammolardan biri deb uzoq vaqtdan beri hisoblab keladi. SpaceX’ning Starship bo‘yicha maqsadlari qatorida tezkor qayta tayyorlash va oxir-oqibat kuniga bir necha marta parvoz qilish bor. Bunga erishish uchun issiqlik qalqoni uchirish va atmosferaga qayta kirish paytida duch keladigan tebranishlar hamda haddan tashqari haroratlarga bardoshli bo‘lishi kerak. Uni har bir parvozdan keyin ta’mirlash yoki almashtirish mumkin emas.
“Starship’ni ilk bor butun holatda suvga tushirdik”, dedi kompaniyaning jonli veb-translyatsiyasida izoh berib borgan SpaceX kommunikatsiyalar menejeri Dan Huot. “Bu issiqlik qalqoni bo‘yicha ma’lumot to‘plashga urinayotgan jamoa uchun orzu qilingan holat.”
Juma kungi butun holda suvga qo‘nish SpaceX uchun raketani qirg‘oqqa, ehtimol Avstraliyaning biror hududiga tortib borib, batafsilroq tekshirish imkoniyatini ham ochadi. Starship qayta foydalanish uchun yaratilgan, biroq sho‘r suv ta’siridan keyin emas.
“Bu issiqlik qalqoni va boshqa barcha jihatlarni takomillashtirish uchun nihoyatda muhim. Haqiqatan ham yaxshi yangilik shuki … siz deyarli butun holatda ko‘rinayotgan issiqlik qalqonini ko‘ryapsiz”, dedi Huot. “Biz ancha yuqori dinamik bosim ostida uchdik, shu sababli yuqoriga ko‘tarilish vaqtida bu qurilmaga ancha katta yuklama tushdi, hozir esa u suvda turibdi.”