«To‘satdan boyish sindromi 2.0»: terapevtlar AI orqali millionerga aylanganlar o‘zini aybdor, yolg‘iz va boshqalardan uzilib qolgandek his qilayotganini aytmoqda
Dotkom bum davrida bu atamani o‘ylab topgan terapevtlar AI keltirgan boylik ortidan sindrom yana kuchayganini aytmoqda.
Dotkom bum davrida bu atamani o‘ylab topgan terapevtlar AI keltirgan boylik ortidan sindrom yana kuchayganini aytmoqda. Bu safar aybdorlik hissi ham, yolg‘izlik ham ko‘proq — uni davolashga tayyor xizmatlar bozori ham shakllanib ulgurgan.
“Boylar ham unchalik baxtli emas”, deb yozgan edi Menlo Ventures hamkori va X’dagi faol muallif Deedy Das may oyida. Uning taxminiy hisob-kitobiga ko‘ra, so‘nggi besh yil ichida Anthropic, OpenAI, xAI, Nvidia va Meta xodimlari, shuningdek kompaniya asoschilari orasidan qariyb 10 ming kishi 20 million dollardan ancha katta boylik orttirgan. Dasning yozishicha, “maqsadiga yetgan” bu odamlarning ko‘pchiligi “hayotida chuqur ma’no yo‘qligini” his qilmoqda. (Menlo Ventures Anthropic’ga sarmoya kiritgan.)
1990-yillardagi dotkom bum davrida San-Fransisko ko‘rfazi hududidagi terapevtlar bunday holatni “to‘satdan boyish sindromi” deb atagan edi. Ularning aytishicha, AI keltirgan ulkan daromadlar fonida bu sindrom yana qaytgan.
Joan DiFuria va Stephen Goldbart 1990-yillarda ilk internet oltin vasvasasi davrida kutilmaganda katta boylikka ega bo‘lib, bu bilan kurashayotgan odamlarga yordam berish uchun Money, Meaning & Choices Institute’ni tashkil qilgan. Yaqinda ular The Cut nashriga sindromning AI sababli qayta avj olishi haqida gapirib berdi.
«To‘satdan boyish sindromi 2.0»
“Bu — to‘satdan boyish sindromi 2.0”, dedi DiFuria. “AI bumidan boyib chiqayotgan odamlar boylikni butunlay boshqa darajada boshdan kechirmoqda. Shunga yarasha ularning his-tuyg‘ulari ham ancha murakkab.”
Yaxshiyamki, bunday muammoga duch kelganlar uchun xizmatlar bozori bor. A’zolari har oy bir kun to‘liq uchrashib turadigan TIGER 21 guruhiga qo‘shilish uchun kamida 20 million dollarlik investitsiya qilinadigan aktivlar yoki shunga mos sof boylik talab etiladi. Tsyurixdagi Paracelsus Recovery klinikasida mijozga shaxsiy oshpaz, haydovchi va doimiy yashab ishlaydigan terapevt xizmatlari ko‘rsatiladi. Bu yerda davolanish haftasiga qariyb 100 ming funt — taxminan 131 ming dollar — turadi. Yana bir tibbiy konsultatsiya kompaniyasi badavlat oilalar uchun shifokor va ruhiy salomatlik mutaxassislarini topib beradi; uning xizmat haqi 50 soatlik ish uchun 30 ming dollardan boshlanadi.
DiFurianing aytishicha, to‘satdan boyish sindromining bu to‘lqini dotkom davridagisidan bir jihati bilan farq qiladi: odamlar ko‘pchilik zararli deb hisoblaydigan, hatto uni yaratayotganlarning ayrimlari ham xavfli deb biladigan texnologiya orqali pul topmoqda. Anthropic bosh direktori Dario Amodei AI boshlang‘ich darajadagi ofis ishlarining yarmigacha qismini yo‘q qilishi mumkinligidan ogohlantirgan.
“Agar boyligingiz sabab allaqachon xavotirda bo‘lsangiz, butun dunyo esa ‘Siz qilayotgan ish meni ishsiz qoldiradi yoki halok qiladi’, deb turgan bo‘lsa, do‘stlaringiz bilan bu haqda qanday gaplashasiz?” dedi u. “Biz bundan oldin ko‘rgan holatlardan ham ancha og‘ir vaziyat.”
Trillionlarda o‘lchanadigan daromad
Fortune 2025-yil avgustida CB Insights ma’lumotlariga tayanib xabar berganidek, o‘sha paytda qiymati kamida 1 milliard dollarga baholangan 498 ta xususiy AI kompaniyasi — ya’ni AI-yunikornlar mavjud bo‘lgan. Ularning umumiy qiymati 2,7 trillion dollarga teng edi. The Wall Street Journal may oyida yozishicha, 600 dan ortiq amaldagi va sobiq OpenAI xodimi 2025-yil oktabridagi aksiyalarni tender orqali sotish taklifida jami 6,6 milliard dollar ishlab olgan. Ularning qariyb 75 nafari ruxsat etilgan eng yuqori miqdordagi aksiyalarini sotib, har biri 30 million dollardan boyigan. Forbes esa mart oyida e’lon qilgan 2026-yilgi ro‘yxatida jami 2,9 trillion dollarlik boylikka ega kamida 86 nafar AI milliarderi borligini qayd etdi. Ularning 45 nafari ro‘yxatga ilk bor kiritilgan.
O‘ta badavlat odamlarning tengdoshlari har qachongidan ko‘p bo‘lishi mumkin. Ammo DiFuria va Goldbartning aytishicha, ularning ko‘pchiligi o‘zini jamiyatdan uzilib qolgandek his qilmoqda.