Tramp data-markazlarning ifloslantirishiga yo‘l ochmoqda
Prezident Donald Tramp AI ma’lumotlar markazlarini tezroq qurish maqsadida ekologik qoidalarni zaiflashtirmoqda.
Prezident Donald Tramp AI ma’lumotlar markazlarini tezroq qurish maqsadida ekologik qoidalarni zaiflashtirmoqda. Bu esa amerikaliklar salomatligi uchun xavfni oshiradi, deya AQSh Ekologik muhofaza agentligining (EPA) bir guruh sobiq xodimlari shu hafta o‘tkazilgan brifingda va yangi hisobotda ma’lum qildi. Ular prezidentni “Data Center…” tashabbusini qabul qilishga chaqirmoqda, biroq bu chaqiriq natija berishi dargumon.
Tramp prezidentlik muddati boshida EPA rahbari etib tayinlagan Lee Zeldin deregulyatsiya orqali Amerikani “dunyodagi AI poytaxti”ga aylantirishni maqsad qilganini e’lon qilgandi. Shundan beri Zeldin va Oq uy AQSh EPA’sidagi xodimlar soni hamda moliyalashtirishni qisqartirish bilan birga o‘nlab qoidalarni bekor qildi yoki yumshatdi.
Tramp ma’muriyatining keng ko‘lamli deregulyatsiya siyosati va qayta tiklanuvchi energiyaga qarshi choralar natijasida yangi AI data-markazlari tobora ko‘proq iflos energiya manbalariga tayanmoqda. EPAning sobiq xodimlari ogohlantirishicha, buning oqibatlari data-markaz yaqinida yashamaydigan amerikaliklar salomatligiga ham ta’sir qilishi mumkin. Ularning aytishicha, bir vaqtlar “inson salomatligi va atrof-muhitni himoya qilish” uchun tuzilgan idora generativ AI asosidagi jismoniy infratuzilma Amerika manzarasini o‘zgartirayotgan bir paytda o‘z vazifasini bajaradigan nazoratchi bo‘lib qolmayapti.
“Bunday ko‘lamdagi, inqilob sifatida taqdim etilayotgan sanoat rivoji EPA’dan yanada kuchli nazoratni talab qiladi, deb o‘ylaysiz.”
“Bunday ko‘lamdagi, inqilob sifatida taqdim etilayotgan sanoat rivoji EPA’dan yanada kuchli nazoratni talab qiladi, deb o‘ylaysiz”, — dedi brifingda pediatr va EPAning sobiq yordamchi rahbari Lynn Goldman. “Ammo EPA buning aksini qilmoqda: avvalo sanoat ehtiyojlarini o‘ylab, zaharli kimyoviy moddalar va zararli ifloslantiruvchi moddalarga qo‘yilgan cheklovlarni yumshatyapti yoki qayta ko‘rib chiqyapti.”
Goldman va Environmental Protection Network nomli mustaqil tashkilot tarkibidagi boshqa sobiq EPA xodimlari shu hafta hisobot e’lon qildi. Unda 2025-yil yanvaridan beri federal hukumat ko‘rgan 30 ta turli chora data-markazlar ifloslanishidan kelib chiqadigan sog‘liq xavflarini kuchaytirayotgani aytiladi.
Bu choralar qatoriga qayta tiklanuvchi energiya loyihalarini cheklash, ifloslanish bo‘yicha qoidalarni yumshatish, shuningdek, amaldagi elektr stansiyalari va zavodlarni ayrim standartlardan ozod qilishga qaratilgan farmon va takliflar kiradi. Hisobotdagi 30 ta siyosiy o‘zgarishning 17 tasida AI tilga olingan yoki bevosita data-markazlar nishonga olingan.
Tramp 2025-yil iyulida “AI Action Plan”ni e’lon qildi. Rejada data-markazlar va chip zavodlariga ruxsat berish jarayonini tezlashtirish uchun Clean Air Act, Clean Water Act va Superfund qonunlari doirasidagi “qoidalarni soddalashtirish yoki qisqartirish” tavsiya etilgan. “AI rejasi aslida nimaga qaratilgan? Favqulodda vakolatlardan misli ko‘rilmagan tarzda foydalanib, data-markazlar va, xususan, qazilma yoqilg‘i infratuzilmasi uchun ulkan yangi imtiyozlar berishga”, — degan edi iste’molchilar huquqlarini himoya qiluvchi Public Citizen tashkilotining energetika dasturi direktori Tyson Slocum o‘sha paytda The Verge nashriga.
Tramp energiyaga juda talabchan data-markazlarni ta’minlash uchun yangi gaz loyihalariga yo‘l ochadigan siyosiy zaminni amalda yaratdi. Bunga data-markazlarning o‘zida o‘rnatiladigan turbinalardan tortib, texnologiya kompaniyalariga xizmat ko‘rsatish uchun maxsus quriladigan elektr stansiyalarigacha bo‘lgan loyihalar kiradi. Shu bilan birga, generativ AI uchun zarur ilg‘or chiplar ishlab chiqarishning qayta tiklanishi oson parchalanmaydigan va atrof-muhit hamda inson organizmida to‘planib boradigan “abadiy kimyoviy moddalar” ishlab chiqarilishini ham jonlantirmoqda. Bu yangi infratuzilmaning barchasi o‘zi xizmat qilayotgan data-markazlardan uzoq hududlarga ham ifloslanish tarqatishi mumkin.
“Ta’sirni his qilish uchun data-markaz yaqinida yashash shart emas. Chunki ifloslanish faqat data-markazlarning o‘zidan chiqmaydi”, — dedi Goldman.
“AI infratuzilmasining yanada iflos ko‘rinishda rivojlanishi muqarrar emas. Hamma narsa hukumat hozir qanday qarorlar qabul qilishiga bog‘liq.”
O‘tgan yili EPA’da ishlayotgan yuzlab xodimlar Zeldinga ochiq xat yo‘lladi. Unda shunday deyilgandi: “Sizning rahbarligingiz ostidagi EPA jamoalarni xavfli kimyoviy moddalar va xavfsiz bo‘lmagan ichimlik suvidan himoya qilmaydi, aksincha, jamoat salomatligi va xavfsizligi uchun xavflarni oshiradi.”