Yevropaliklar tez orada AI ularning kundalik hayotiga qanchalik chuqur kirib borganini bilib oladi
Yevropa Ittifoqining yangi qoidalariga ko‘ra, odamlar AI bilan muloqot qilayotganida yoki AI yaratgan yoxud tahrirlagan kontentni ko‘rayotganida bu haqda…
Reklamalar, musiqa tavsiyalari, taqvimni boshqarish ilovalari va shikoyatlar uchun ishonch telefonlari — agar ularda AI ishlatilsa, yevropaliklar bundan xabardor qilinishi kerak.
Yakshanba kunidan boshlab Yevropa Ittifoqi fuqarolariga AI tizimi bilan muloqot qilayotganlari yoki ushbu texnologiya yaratgan yoxud o‘zgartirgan kontentni ko‘rayotganlari haqida ma’lum qilinishi kerak. Shaffoflikka oid bu yangi qoidalar ittifoqning 2-avgustdan kuchga kiradigan Sun’iy intellekt to‘g‘risidagi qonuni doirasida joriy etilmoqda. Qonun aldov va manipulyatsiyani kamaytirish, shuningdek, Yevropada ishonchli AIni rivojlantirishga qaratilgan kengroq maqsad doirasida odamlarga ongli tanlov qilishga yordam berishni ko‘zlaydi.
Stibbe kompaniyasining texnologiya bo‘yicha huquqshunosi Frederiek Fernhout WIRED nashriga shunday deydi: “Agar provayder shaffoflik majburiyatlariga haqiqatan ham rioya qilsa, AIdan qanchalik ko‘p foydalanilayotgani juda yaqqol ko‘rinadi. Ayniqsa, marketingda.”
Deepfake ishlatilgan reklama yoki kompaniyalarning ijtimoiy tarmoqlardagi postlariga ular AI tomonidan yaratilgani ko‘rsatilgan yorliq qo‘yiladi. Chatbotlar, shuningdek, shikoyatlar va boshqa masalalar bilan ishlaydigan ishonch telefonlari AI asosida ishlashini aniq bildirishi kerak bo‘ladi. Qo‘ng‘iroq qiluvchilarning hissiyotlarini kuzatish va norozilikni aniqlash uchun mashinaviy o‘qitishdan foydalanadigan call-markazlar qo‘ng‘iroq boshida buni ma’lum qilishi shart.
Bizneslar orasida ham texnologiyadan har qanday tijoriy foydalanish — jumladan, uchrashuvlarni rejalashtirish, yozishmalarni yuritish yoki shartnomalar bo‘yicha muzokara olib borish — oshkor qilinishi kerak bo‘ladi. Kompaniyalar bunga rioya qilmasa, €15 million ($17 million)gacha yoki yillik global aylanmaning 3 foizigacha — qaysi biri kattaroq bo‘lsa, o‘sha miqdorda — jarimaga tortiladi.
Model ishlab chiquvchilar ham yangi qonun talablariga bo‘ysunadi va Yevropa Komissiyasi yaqinda tashkil etgan AI Office tomonidan nazorat qilinadi. Bunga OpenAI, Anthropic va Google DeepMind kabi hammaga ma’lum kompaniyalardan tashqari boshqa firmalar ham kiradi. Stibbe kompaniyasining texnologiya va ma’lumotlar bo‘yicha huquqshunosi Thibau Duquin AI asosidagi tavsiyalardan foydalanadigan Spotify yoki Photoshop dasturidagi AI tahrirlash funksiyalariga ega Adobe kabi kompaniyalarni misol qilib keltirdi.
“Qidira boshlasangiz, AI hamma joyda ekanini ko‘rasiz va endi barcha bu kontentga yorliq qo‘yilishi kerak bo‘ladi”, deydi Duquin.
Tanqidchilarning aytishicha, yangi qonunning keng qamrovi axborotning ortiqcha ko‘payishiga olib kelishi mumkin. Computer & Communications Industry Association tashkilotining AI siyosati bo‘yicha rahbari Boniface de Champris dekabr oyida shunday ogohlantirgandi: “Haddan tashqari ko‘p yorliq qo‘yish cheksiz bildirishnomalar fonida ‘banner ko‘rligi’ni keltirib chiqarishi mumkin. Agar oddiy imlo tekshiruvidan o‘tkazilgan elektron xatlardan tortib, filtr qo‘llangan fotosuratlargacha bo‘lgan hamma narsaga yorliq qo‘yishimiz kerak bo‘lsa, AI kontentiga qo‘yiladigan yorliqlar o‘z ma’nosini yo‘qotadi.”
Yangi qonunchilik 2018-yilda kuchga kirgan Yevropa Ittifoqining maxfiylik to‘g‘risidagi qonuni — Umumiy ma’lumotlarni himoya qilish reglamenti (GDPR)ni yodga soladi. Iste’molchilarga kompaniyalar ularning shaxsiy ma’lumotlaridan qanday foydalanishini tushunish va nazorat qilish bo‘yicha yangi huquqlar berib, ushbu reglament odamlarning internetdan foydalanish tajribasini o‘zgartirdi. U hamma joyda paydo bo‘ladigan cookie-fayllarga rozilik berish oynalarini joriy qildi, natijada ko‘plab internet foydalanuvchilarida “cookie charchog‘i” yuzaga keldi va bizneslar talablarga rioya qilish uchun shoshilinch choralar ko‘rdi.
Fernhoutning aytishicha, bunday texnik qoidalarni joriy etish va ijro etishdagi qiyinchiliklar ham o‘xshash. “Hali ham ko‘plab atamalar aniq emas va hukumat organlaridan maxsus ko‘rsatmalar talab etiladi. Menimcha, bu yerda ham xuddi shunday bo‘ladi”, deydi u. “Bu juda texnik masala, shuning uchun talablarni asosiy tizimlarning o‘ziga ham kiritish kerak bo‘ladi, bu esa jarayonni yanada murakkablashtiradi.”
Yevropa Ittifoqi AI model provayderlariga sintetik audio, tasvir, video yoki matnni mashina o‘qiy oladigan formatda belgilash uchun dekabrgacha o‘tish davrini berdi. Shu tariqa bu materialni aniqlab, AI tomonidan yaratilganini bilish mumkin bo‘ladi. Bu qaror mazkur talabni texnik jihatdan joriy etish qiyinligini aniq tan oladi. Qonun doirasidagi boshqa rioya qilish muddatlari ham kechiktirildi, chunki European AI Office muhim talablarni bajarish bo‘yicha yo‘riqnomalarni tayyorlashga kutilganidan ko‘proq vaqt sarfladi.
Ittifoqning 27 ta a’zo davlati ham nazorat tizimlarini yaratishning turli bosqichlarida turibdi. Shu sababli ijro “biz o‘ylaganchalik birinchi kundanoq tezkor yoki bir xil bo‘lmasligi mumkin”, deydi Norton Rose Fulbright kompaniyasining ma’lumotlar va AI bo‘yicha tartibga solish huquqshunosi Rosie Nance WIRED nashriga. U “darhol izchil ijroni ko‘rishimiz shart emas” deya ogohlantiradi.